صفحه اصلي     درباره ما     نقشه سايت     ارتباط با ما     پژوهشکده در يك نگاه  
شنبه ۴ اسفند ۱۳۹۷ 05:10 1397/11/25
بررسی فعالیت‌ها و چشم‌انداز پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن در گفت و گو با حجت‌الاسلام والمسلمین یوسفی مقدم


كد خبر:3745 تاريخ خبر :12:50:00 1397-11-7 نسخه چاپي

رییس پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی به بیان فعالیت های این پژوهشکده در سال 97 و 96 پرداخت و چشم انداز فعالیت های آن را تشریح کرد.

به گزارش پرتال جامع علوم و معارف قرآن به نقل از روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی، پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن در سال 1366 شمسی با نام مرکز فرهنگ و معارف قرآن و با هدف گسترش فرهنگ و معارف قرآن و دفاع از حقانیت آموزه هاى آن شكل گرفت و با نگاهى كاملاً نو به عرصه هاى تفسیر، ترجمه و موضوعات قرآنى، به جهت دهى فعالیت هاى قرآنى در حوزه علمیه قم، کمک شایانی کرده است. این پژوهشکده وظایفى همچون تأمین منابع و اسناد قرآنى، طبقه بندى و سازماندهى معارف قرآنى، تدوین فرهنگ نامه ها و دائره المعارف هاى متنوع قرآنى، پدیدآوردن تفاسیر گوناگون، پاسخگویى به پرسش ها و شبهات و شناسایى کمبودها و نیازها در عرصه فرهنگ قرآنى را بر عهده گرفته است و هم اکنون به عنوان یکی از بزرگ ترین مراکز قرآن پژوهی کشور شناخته می‌شود. این پژوهشکده از زیرمجموعه های پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی دفتر تبلیغات اسلامی است و در سال 1395 از مرکز به پژوهشکده ارتقاء یافته است.
به منظور آشنایی بیشتر با فعالیت های صورت گرفته در پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی به گفت و گو با حجت الاسلام والمسلمین محمدصادق یوسفی مقدم پرداختیم که متن این گفت و گو را در ذیل می خوانیم:
* مهم ترین فعالیت های پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن در سال 96 و نیمه اول سال 97 را تشریح بفرمایید.
معیارهای جری و تطبیق از نگاه علامه طباطبایی، نقد إنگاره های ناهماهنگی قرآن و علوم، بررسی مصادر ادعائی قرآن (بخش اول: اقتباس از عهدین)، بررسی و تحلیل سنت معصومان در پاسخگویی به شبهات قرآنی ظاهرگرایان، بررسی و تحلیل روش نظریه‌پردازی شهید محمدباقر صدر در نظریه سنت های تاریخی در قرآن، همایش مقاومت در تعالیم وحیانی، عرصه سیمرغ، اداب قرائت، سلسه نشست های بررسی تطبیقی تاثیر روش‌ها و مکاتب تفسیری قرآن بر استخراج نظریه سبک زندگی اسلامی، ساختار سیاسی جامعه اسلام، واکاوی اندیشه سیاسی سلفیه در تفسیر قرآن، بررسی پیش فرض‌های خطا در قرآن پژوهشی ریچارد بل و ویلیام مونتگمری وات -جلد 2، نگرشی انتقادی به مستندات قرآنی مارتین لوتر، اختلاف قرائات، آداب قرائت، سبک زندگی اهل بیت(ع) ویژگی ها و قلمرو و حجیت، بررسی دیدگاه ها درباره اجتهاد پیامبر (ص)، نظام سازی قرآنی (سلسله مصاحبه ها و نشست های علمی)، کلان طرح مرجعیت علمی قرآن، کلان طرح قرآن و مستشرقان -طبقه بندی موضوعات قرآن و استشراق، مقاله «نقد و بررسی دیدگاه ولفسن درباره صورت کتاب پیدا کردن کلام خدا»، مقاله نقد و بررسی دیدگاه ولفسن درباره خلق قرآن، مقاله بررسی و نقد آراء کارن آرمسترانگ در موضوع «خدا در قرآن»، بررسی دیدگاه آنگلیکا نویویرث دربارۀ اصالت قرآن-ترجمه و نقد، بررسی آراء اثرگذار گلدزیهر بر مطالعات قرآنی خاورشناسان، بازنگری فرهنگ قرآن(جلد های 18 تا 20)، تحلیل واژگان مشابه در قرآن(جلد 4)، اصول ومبانی فرهنگ نامه‌ها، المفتاح الجامع لمصطلحات القرآن7، سلسله موضوعات سبک زندگی در آموزه های قرآن و اهل بیت(ع)(روزه، زکات، حقوق والدین، مسکن، کسب و کار، بهداشت روانی، ازدواج، تعامل با مصیبت دیدگان، ورزش، حقوق فرزندان، حقوق همسران، تعامل با اهل کتاب، حقوق خویشاوندان، تعامل با فرق و مذاهب، حج و جهاد)، بازنگری فرهنگ قرآن جلد 16، بازنگری فرهنگ قرآن ج 17، عرفان در آیینه قرآن (بخش عرفان عملی)، عرفان در آیینه قرآن (بخش عرفان نظری)، درآمدی بر مبانی اخلاق قرآنی، پیام های آسمانی جلد 4(تفسیر کودک و نوجوان)، ویژگی های پیامبران از زبان قرآن با گرایش شبهه پژوهی (از محورهای تفسیر موضوعی نبوت عامه با گرایش شبهه پژوهی)، ازدواج و همسرداری انبیا در قرآن، شناسایی و استخراج شبکه معنایی صداقت در قرآن کریم (معناشناسی صداقت در آموزه های قرآنی)، الگوی ارتباطی همسران در قرآن و انواع آن، موانع رشد اخلاقی از منظر قرآن، تحلیل و بررسی آراء مفسران متاخر شیعه در حوزه سبک زندگی اسلامی در حوزه معاشرت با مومنان، تحلیل و بررسی آراء مفسران متاخر شیعه در حوزه سبک زندگی اسلامی در حوزه مصرف، اخلاق تبلیغ دین در قرآن کریم از دیدگاه مفسران برجسته مسلمان، قرآن در مکتب اهل بیت(ع)(نقد شبهات وهابیان درباره رابطه شیعه با قرآن با تأکید بر کتاب اصول مذهب الشیعه)، تفسیر آموزشی جلد 9، خشونت اجتماعی از منظر قرآن کریم، دائره المعارف قرآن کریم(17 تا 21)، دانش نامه نوجوانان(جلد 6 و 7)، دانش نامه قرآنی ادیان(1 و 2)، دانشنامه قرآنی زن و خانواده و دانشنامه علوم قرآن(جلد 2 و 6).
* مهمترین پژوهش های این پژوهشکده در سال 96 و نیمه اول سال 97 چیست؟
یکی از مهم ترین پژوهش های پژوهشکده طی یک سال گذشته، پروژه «نظام سازی قرآنی» است که از نوآوری های مطالعات نظام‌سازی قرآنی، کشف نظام، تبیین و اجرا و در نهایت حاکمیت روح قرآن بر نظام‌های فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کشور و خرده نظام های آن‌ها است.
در راستای دستیابی به این هدف، گام مقدماتی انجام مصاحبه های علمی و برگزاری نشست های تخصصی مقرر گردید که بر اساس آن گردآوری، تبیین و تحلیل آراء اندیشمندان عرصه های مرتبط با موضوع نظام سازی قرآنی شکل خواهد گرفته و زمینه سازی همایش ملی «توسعه مطالعات نظام سازی قرآنی» فراهم خواهد آمد.
پروژه دیگر، «مرجعیت علمی قرآن» است که در خصوص راهکارهای مرجعیت علمی قرآن در علوم اسلامی و انسانی باید گفت که ویژگی‌های ممتاز قرآن‌کریم برخورداری از مبانی جامع، جهان شمول و جاودانه است که افزون بر موافقت با سنت های الهی در نظام تکوین و عینی، همه ساحت های اعتقادی؛ اخلاقی، اجتماعی و... انسان را در بر گرفته و آن را در یک نظام توحیدی ارائه می کند.
مقام معظم رهبری در پیام تصویری به اولین کنگره قرآن و علوم انسانی فرمودند: « علوم انسانی چند قرن هست که در اروپا ابداع شده و کار کردند و فکر شده نقد شده چند لایه رد و بدل شده است ما حالا می خواهیم وارد شویم و ما آنها را از ریشه غیر دینی و ضد دینی جدا کنیم و به ریشه وحیانی متصل کنیم». نیز حضرت آیه الله جوادی آملی نیز در پیام تصویری می‌فرماید: «علوم انسانی زمانی میتواند قرآن محور باشد که انسان را حی متاله بدانیم و قرآن را منبع اصلی استخراج مبانی و مواد علمی در نظر بگیریم. علوم غربی فاقد منبع الهی است اما این منابع در اختیار ما هست تا بتوانیم از این منابع وحیانی، مبانی و مواد علمی مورد نیاز خود را تامین کنیم».
دیگر پروژه این پژوهشکده، پروژه «قرآن و استشراق» بود که با توجه به اهمیت فوق العادۀ مسئله، پژوهشکدۀ فرهنگ و معارف قرآن «کلان طرح قرآن و استشراق» را در گروه مطالعات تطبیقی این پژوهشکده فعال کرده است. هدف عالی این کلان‎طرح انجام پژوهش‎های دقیق و معتبر علمی در سطح بین المللی و دستیابی به مرجعیت علمی در این زمینه است. برای رسیدن به این هدف برنامه‎های متعددی در نظر گرفته شده است که بخشی از آن‎ها در سال 1397 شروع شده و بخشی دیگر در سال آتی تحقق می یابد.
در این راستا، تعریف طرح‎های پژوهشی و اجرای آن‎ها به واسطۀ اعضای هیأت علمی پژوهشکده و یا افراد متخصص بیرونی، تشکیل حلقه‎های پژوهشی به منظور پرورش نیروهای علمی کارآمد، تشکیل کارگاه‎های علمی یک‎روزه، تهیه بانک علمی جامع شامل فهرست کتاب ها و مقالات ناظر به موضوع قرآن و مستشرقان، تجمیع و تبویب و تنظیم مقالات مرتبط با قرآن و مستشرقان چاپ شده در برخی از مجله ها، برگزاری نشست‎های علمی در حوزه قرآن و استشراق، انتخاب برخی مقالات دایره المعارف قرآن با هدف نقد و بررسی آن‎ها و تلاش در جهت برقراری ارتباط با نویسندگان غربی آن مقالات و راه اندازی سایت قرآن و مستشرقان صورت گرفته است.
«فرهنگ نامه تحلیل واژگان مشابه در قرآن» دیگر پژوهش پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن به شمار می رود که برخی از ویژگی های آن عبارت از نوآوری در فرهنگ نامه تحلیل واژگان مشابه در قرآن، جامع ترین فرهنگ‌نامه واژگان مشابه در قرآن به زبان فارسی، اولین اثر تبیین کننده تفاوت معنایی لغوی و تفسیری بیش از هزار واژه مشابه در قرآن همراه با تحلیل دقیق علمی، فراهم‌شدن زمینه دسترسی سریع وآسان پژوهشگران به دقیق ترین وعمیق‌ترین تفاوت معنایی واژگان در قرآن، فراهم شدن زمینه توسعه پژوهش‌های عمیق در حوزه تفسیر موضوعی و واژگان مشابه، دستیابی به اطلاعات بدیع در فرهنگ واژگان قرآن، کشف معانی جدید اصطلاحات قرآنی، بازشناسی موضوعات دینی و بسترسازی تفسیر واژه بنیاد است.
«فرهنگ نامه سبک زندگی در آموزه های قرآن و اهل بیت(ع)» یکی دیگر از پژوهش های این پژوهشکده است که ویژگی هایی از جمله نوآوری فرهنگ‌نامه سبک زندگی در آموزه های قرآن و اهل بیت(ع)، اولین فرهنگ‌نامه قرآنی روایی جامع در حوزه سبک زندگی، ارائه جامع ترین اطلاعات کاربردی قرآن و اهل بیت(ع)(در حوزه های فردی، خانوادگی، اجتماعی و محیط زیست)، فراهم کننده بستر تفسیر موضوعی قرآن در حوزه کار آمدی دین، فراهم کننده زمینه توسعه پژوهش های قرآنی وروایی در حوزه سبک زندگی و اولین فرهنگ‌نامه جامع در ارائه سیره های عملی اهل‌بیت(ع) در حوزه های گوناگون سبک زندگی را دارا است.
پروژه «فقه قرائت» یکی دیگر از پژوهش های پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن است که جلد نخست آن نوشتاری است که مباحث مربوط به فقه قرائت[فقه اداء، فقه آهنگ و موسیقی اداء،] را به صورت مستقل و با ساختاری نو بررسی و به جامعه علمی ارائه کرده و سعی شده تا در همه بخش ها و فصل ها به جز مطالب مربوط به مخارج و صفات حروف، با نگاهی اجتهادی موضوعات و مسائل بررسی شود.
هر چند وظیفه مسلمانان اندیشیدن و پند گرفتن از قرآن مجید و پیشی گرفتن از دیگران در عمل به آن است ولی اهمیت قرائت قرآن نیز تا آنجا است که خداوند در سوره مزمل دو بار فرمان مى‏دهد هر چه می توانید قرآن قرائت كنید و این نشانی از اهتمام قرآن به امر قرائت است.
این اهتمام سبب شد تا قرائت به عنوان میراث نبوی مطرح و در طول قرن‌ها ابعاد مختلف آن واکاوی و در رابطه با آن دانش‌هاى گوناگون پدید آید و درباره آن تألیفات گسترده ای از نثر و نظم، تدوین شود.
افزون بر آن نقش قرائت در درک معنا، پایه‏ صحیح براى صیانت از قرآن کریم، حفظ کردن، درست‏نویسى و بویژه قرائت صحیح آن مطابق احکام و قواعد قرائت قابل توجه است. یاد آور میشود که ادامه پروژه در قالب اختلاف قرائات و آداب قرائت در حال تدوین است.
یکی از فعالیت های این پژوهشکده، «پرتال جامع علوم و معارف قرآن» است که پرتال جامع محتوایی در بردارنده محتوای غنی پژوهشی در علوم و معارف قرآن، ارائه متن کامل فرهنگنامه های قرآنی پژوهشکده از قبیل فرهنگ قرآن، تفسیر راهنما و... در بیش از 3000 مدخل اصلی و 60000 مدخل فرعی(نمایه)، ارائه متن کامل دائره المعارف های قرآنی پژوهشکده در بیش از 3000 مدخل اصلی و ارجاعی، دانشنامه مقالات قرآنی با بیش از 12500 مقاله قرآنی در بیش از 1400 موضوع، ارائه 4000 پایان نامه قرآنی، ارائه متن قرآن به همراه مباحث صرفی و شأن نزول و...، 10 دوره ترجمه قرآن کریم، 20 دوره تفسیر قرآن کریم و معرفی اجمالی دستاوردهای قرآنی(نشریات، پایگاه ها، نرم افزارها، قرآن پژوهان) است.
پروژه «بازنگری فرهنگ قرآن» یکی دیگر از فعالیت ها است که از سوی این پژوهشکده انجام شده که معجم معنایى معارف و مفاهیم قرآن كریم است كه به شیوه‏اى نو، بى‏نظیر و به صورت الفبایی موضوعى سامان یافته است. این كتاب حاوى هزاران موضوع قرآنى از آب تا یهودا است كه علاوه بر نقش اطلاع‏رسانى در زمینه معارف ‏قرآن، خود نوعى تفسیر موضوعى است.
یکی دیگر از پروژه ها، «فرهنگ قرآن» است که از دستاوردهاى علمىِ قرآن‌پژوه فرهیخته، آیت‏الله هاشمى رفسنجانى و گروهى از قرآن‏پژوهان مركز فرهنگ و معارف قرآن است که در 33 جلد که در حال بازنگری و بازنویسی است و تقدیم قرآن پژوهان و محققان قرآنی خواهد شد.
پروژه «المفتاح الجامع لمصطلحات القرآن و مفاهیمه» که ترجمه عربی کتاب فرهنگ قرآن می باشد، از جمله پژوهش های این پژوهشکده به شمار می‌رود.
از دیگر مهم ترین پژوهش های پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، پروژه «عرفان در آینه قرآن(عرفان عملی و نظری)» می‌باشد که در نظر دارد عرفان اسلامی را در دو بُعد عمل و نظر برای دانش‌پژوهان و مبلغان دینی که در مراکز گوناگون علمی و تبلیغی به فعالیت مشغول‌اند و بالطبع مورد پرسش‌های عرفانی قرار می‌گیرند، تعریف کرده و حتی‌الامکان مبانی قرآنی مباحث را شناسایی و در نهایت رابطه قرآن و عرفان را بیان نماید.
* برنامه های پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن برای سال 97 و آینده چیست؟
همکاری جدی با قطب‌های فکری و فرهنگی دفتر تبلیغات اسلامی، ادامه کلان پروژه ها، انجام پروژه‌های مستمر و تکمیلی پژوهشکده و برگزاری همایش ملی «مقاومت در تعالیم وحیانی» و همایش «دیدگاه های علوم قرآنی آیت‌الله‌العظمی فاضل لنکرانی؟ره؟.
* همکاری های این پژوهشکده با قطب های فکری و فرهنگی دفتر تبلیغات اسلامی به چه صورت دنبال می شود؟
پروژه های در حال انجام مصوب قطب های فکری و فرهنگی در پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن عبارت از برگزاری همایش و نشست گفتمان سازی در حوزه مرجعیت علمی قرآن، برگزاری نشست های هم اندیشی با حضور چهره‌های شاخص قرآنی و هنری، امور مربوط به تولید و استقرار بانک اطلاعاتی دستاوردهای قرآنی، امور مربوط به پیاده سازی پرتال جامع علوم و معارف قرآن کریم، اخلاق تبلیغ دین در قرآن کریم از دیدگاه مفسران برجسته مسلمان، شناسایی و استخراج شبکه معنایی صداقت در قرآن کریم (معناشناسی صداقت در آموزه‌های قرآنی)، ازدواج و همسرداری انبیا در قرآن، الگوی ارتباطی همسران در قرآن و انواع آن، تحلیل و بررسی آرای مفسران متأخر شیعه در حوزه سبک زندگی اسلامی در حوزه مصرف، تحلیل و بررسی آرای مفسران متأخر شیعه در حوزه سبک زندگی اسلامی در حوزه معاشرت با مؤمنان، هدایت و حمایت از پایان نامه های قرآنی، اصول و روش های پاسخگویی به شبهات قرآنی از منظر معصومان(ع)(با تأکید بر شبهات ظاهرگرایان)، سلسله نشست‌های «بررسی تطبیقی تاثیر روش‌ها و مکاتب تفسیری قرآن بر استخراج نظریه سبک زندگی اسلامی»، تولید محتوای کتاب بررسی و نقد روش سید محمدباقر صدر و رهیافت‌های توسعه آن، تولید محتوای كتاب بررسی و تحلیل روش سید محمدباقر صدر در نظریه سنت‌های تاریخی، سلسله نشست های «معنا شناسی و روش شناسی گزینش آیات سبک زندگی در قرآن کریم»، همایش ملی تجلیل از چهره‌های ماندگار قرآنی، فرهنگنامه سبک زندگی در آموزه‌های قرآن و اهل بیت(ع)، رویا انگاری وحی، پروژه‌های کلان پروژه استشراق، بررسی آراء اثر گذارگلدزیهر بر مطالعات قرآنی خاورشناسان، ترجمه و نقد کتاب آنجلیکا نویورث با عنوان مصحف و شعر و تشکیل یک امت، نقد و بررسی دیدگاه ولفسن درباره صورت کتاب پیدا کردن کلام خدا، نقد و بررسی دیدگاه ولفسن درباره خلق قرآن، بررسی و نقد آراء کارن آرمسترانگ در موضوع «خدا در قرآن»، طرح کلان طبقه‌بندی موضوعات قرآن و استشراق، سایت قرآن و مستشرقان، بانک علمی جامع قرآن و مستشرقان، نقد و بررسی دیدگاه آنجلیکا نویورث درباره رابطه قرآن و کتاب مقدس، نقد مطالعات قرآنی مستشرقان در حوزه عصمت رسول(ص)، مرجعیت علمی قرآن، مرجعیت علمی قرآن از منظر امام‌خمینی؟ره؟، مرجعیت علمی قرآن از منظر مقام‌معظم‌رهبری، علامه طباطبائی، شهید مطهری، شهید صدر، شهید مفتح، آیات جوادی آملی، مکارم شیرازی، سبحانی، مصباح یزدی، معرفت، صادقی تهرانی، سید فضل‌الله و رشید رضا، سید قطب، سیلمان، قرضاوی، سید جمال‌الدین اسد آبادی، پیشینه مرجعیت علمی قرآن، مفهوم شناسی مرجعیت علمی قرآن و مسأله شناسی مرجعیت علمی قرآن است.
* پژوهشکده تان چه برنامه هایی برای چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی تدارک دیده است؟
برگزاری نشست علمی انقلاب اسلامی و توسعه علوم و معارف قرآن کریم و استخراج مداخل از فرهنگ نامه ها و دائره المعارف با موضوع انقلاب اسلامی و انتشار نرم افزار آن.
 بایگانی اخبار

اخبار مرکز
مقالات و كتابهاي قرآني
نشست ها و همايش ها
مراكز و شخصيت ها
پايگا ه ها و وبلاگها
بين الملل