صفحه اصلي     درباره ما     نقشه سايت     ارتباط با ما     پژوهشکده در يك نگاه  
چهارشنبه ۲۹ دى ۱۳۹۵ 12:22 1395/10/29
جایگاه روزه و روزه داری در اسلام


كد خبر:3289 تاريخ خبر :15:56:00 1392-5-5 نسخه چاپي

یکی از فلسفه های اهمیت روزه این است که انسان در روزه داری عمدة کاری را انجام نمی دهد بلکه کارهای ناپسند را ترک می کند. لذا در رفتار انسان کمتر ریاکاری راه پیدا می کند انسان ممکن است روزه داشته باشد اما هیچ کس متوجه روزه داری او نشود و این نیت انسان را پاک و خالص تر می کند و هرچه نیت پاک تر باشد ارزش عبادت بالاتر است. بنابراین روزه جایگاه مهمی در بین عبادات دارد.

ماه رمضان ماه میهمانی خدا و ماه توجه به درگاه الهی است. این ماه در میان سایر ماه های سال از جایگاه ویژه و ممتازی برخوردار است که در احادیث بسیاری نیز به این نکته اشاره شده است. برای آشنایی بیشتر با این ماه عزیز گفتگویی را با حجت الاسلام و المسلمین یوسفی مقدم رئیس مرکز فرهنگ و معارف قرآن انجام داده ایم.

به گزارش واحد خبر پايگاه معارف قرآن به نقل از ایسکا، حجت الاسلام والمسلمین یوسفی مقدم در ابتدای گفتگو با اشاره به جایگاه روزه داری در شریعت اسلام تاکید کرد: یکی از واجبات در شریعت اسلام خیلی مورد سفارش قرار گرفته روزه است. در یک حدیث قدسی پیامبر اکرم از قول خدای متعال در باب جایگاه روزه می فرماید: قال رسول الله (ص): قال الله عزو جل الصَّوْمُ لی و اَنا اَجْزی به ‌‌[اَنا اُجْزی به]« خداوند تبارک و تعالی فرمود: روزه برای من است و من جزا می­دهم [یا جزا داده می­شوم به آن، یعنی جزای روزه منم.» (بحارالانوار، ج 93، ص 256، باب 30، فصل الصوم.)
این تعبیر که روزه برای من است و من پاداش می دهم به روزه. و یا اینکه من جزای روزه هستم یعنی خدا خودش پاداش انسان روزه دار است ، اهمیت بالای روزه داری را بیان می کند زیرا خداوند از بین تمام عبادات روزه را به خودش نسبت داده است
وی ادامه داد: یکی از فلسفه های اهمیت روزه این است که انسان در روزه داری عمدة کاری را انجام نمی دهد بلکه کارهای ناپسند را ترک می کند. لذا در رفتار انسان کمتر ریاکاری راه پیدا می کند انسان ممکن است روزه داشته باشد اما هیچ کس متوجه روزه داری او نشود و این نیت انسان را پاک و خالص تر می کند و هرچه نیت پاک تر باشد ارزش عبادت بالاتر است. بنابراین روزه جایگاه مهمی در بین عبادات دارد.

فلسفه روزه داری رسیدن به تقوای الهی است
رئیس مرکز فرهنگ قرآن در مورد فلسفه روزه داری بیان داشت: قرآن کریم برای فلسفه روزه داری در سوره بقره/183 می فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ» اى کسانى که ایمان آورده اید ، روزه بر شما مقرّر شده است ، همان گونه که بر امّت هایى که پیش از شما بودند مقرّر شده بود ، باشد که بر تمایلات خویش فایق آیید و تقوا پیشه کنید .
کتب نرمش و لینت خطاب را بیان می کند. یعنی خداوند با یک نرمی خاصی وجوب روزه را بیان می کند. به صورت غایب هم می گوید و می گوید نوشته شده است و نمی گوید نوشته ام . بعد بحث پیشینه روزه را باز می کند که در ادیان گذشته نیز روزهداری بوده است تا دلها را آرام تر نماید سپس به بیان فلسه وجوب روزه پرداخته و می فرماید شاید تقوا پیشه کنید.
بنابراین هدف روزه رسیدن به تقوا است. تقوا خیلی مهم است، در تقوا انسان جز سخن حق نمی گوید، و جز در مسیر حق حرکت نمی کند.

مراتب روزه داری: مرتبه اول روزه عوام
وی اضافه کرد: یکی از مراتب روزه داری، روزه عوام است. یعنی اینکه انسان در هر موقعیتی عالم یا جاهل، پیر یا جوان، مریض یا سالم، از خوردن و آشامیدن امساک می کند.
بر این روزه آثار زیادی بار می شود. آثارجسمی مانند سلامتی، بهداشت جسمی، استراحت اعضای بدن و ...آثار معنوی مانند تقویت اراده، در مسیر حق قرار گرفتن، ارتباط با خدا و .... منتها این مرتبه تمام فلسفه روزه داری نیست گرچه آثار ارزشمندی دارد.
در روایات داریم که امام صادق(ع) می فرماید:
«إِنّ الصِیامَ لَیسَ مِنَ الطَّعامِ وَ الشَّراب ...»همانا روزه فقط امساک از طعام و شراب به تنهایی نیست،
بعد اشاره می کند که چه کارهایی را انجام بدهید و چه کاری نکنید تا از مرتبه اول روزه داری به مراتب بالاتر ارتقاء کنید.

مرتبه دوم
عضو هیئت علمی پژوهشگاه در تشریح مرتبه دوم روزه داری اظهار داشت: مرتبه دوم روزه داری، روزه خواص است. در چنین روزه­ای انسان همواره از آنچه خدا نهی کرده پرهیز می کند. نکته مهم این روزه داری این است که این روزه اختصاص به ماه رمضان ندارد بلکه مربوط به تمام عمر است. یعنی فرد روزه دار حرام خدا و معصیت را در تمام عمر انجام نمی دهد، هر چند ماه رمضان یک ریاضت است برای انسان تا قوت وقدرت بیشتر بر ترک محرمات پیدا کند .
این روزه داری برای مومن در تمام عمرش ادامه دارد از اینرو افطار این روزه نیز مرگ او خواهد بود .
وی ادامه داد: این مرتبه از روزه داری نیز مقام بسیار بالایی است. قطعا اگر انسان از آنچه خدا نهی کرده بپرهیزد به جایگاه بالایی نائل می شود.

مرتبه سوم: اخص خواص
حجت الاسلام یوسفی مقدم ادامه داد: مرتبه سوم روزه داری با دو مرتبه قبلی فرق دارد، در این روزه داری افراد افزون بر ترک منهیات و معصیت ها کار دیگری انجام می دهند، و آن امساک از "ماسوی الله "است، یعنی امساک از غیر خدا کردن.
وی اضافه کرد: در این مرحله قلب انسان نسبت به غرض های دنیایی بی توجه و از هرچیزی که ممکن است انسان را از خدا بازدارد روی گردان است و مستغرق در خداوند است. این انسان هیچ گاه افطار نمی کند، چون انسان هرچه به خدا توجهش بیشتر می شود ارتقای الهی پیدا می کند و در دنیا به یک نحوی به خدا توجه دارد و در آخرت به نحوی دیگر و شایسته تر ،تاجایی که به خدا واصل می شود.

شروط کمال روزه
این پژوهشگر حوزه علوم قرآنی در ارتباط با شروط کمال روزه نیز اظهار داشت: شروط کمال یعنی اینکه ما دائما در مسیر رشد و ارتقا قرار داشته باشم و امروز ما از دیروز و دیروز از روزه قبل بهتر باشد.
در اینجا معلم واقعی اخلاق و پیشوای ششم حضرت جعفر بن محمد (علیهما السلام) می‏فرماید: « لا یکون یوم صومک کیوم فطرک‏» نباید روز، روزه‏داریت همانند روز فطرت باشد. (یعنی این قدر آثار تربیتی روزه‏ات زود گذر نباشد، که هیچ گونه تفاوتی با روزهای قبل و بعد از روزه‏ات، جز امساک از خوردنیها و آشامیدنیها، نداشته باشی) .این مطالبه امام صادق(ع) ما را در مسیر کمال قرار می دهد .

وی در پایان جهت رسیدن به کمال روزه داری چند راه کار پیشنهاد کرد:
1. مراقبت ازگوش وچشم : انسان گوش و چشم و اعضای خودش را از حرام خدا باز بدارد و از هر چیزی که انسان را به سوی لهو می کشاند و از یاد خدا غافل می کند دور بدارد.
2. حفظ لسان از حرف های ناپسند: یکی از شرایط خاص برای به کمال رسیدن، حفظ لسان است که زبان از هزیان گویی، دروغ، غیبت، سخن چینی، ناسزاگویی، و ... فاصله بگیرد. و به عبارت دیگر زبان انسان از هر چیزی غیر از ذکر خدا فاصله بگیرد. تاکید زیادی در روایات بر حفظ زبان و مراقبت از زبان داریم که زبان کلید همه خوشبختی ها و بدبختی های انسان است.
3. استغفار: ماه رمضان ماه استغفار است و انسان در استغفار از خود کامگی و خودخواهی فاصله و از بدی های خودش فاصله می گیرد و از گناهان طلب بخشش می کند. استغفار یعنی ابراز گناه در پیشگاه خدا و طلب بخشش از معبود بی همتا.
4. دعا کردن: انسان باید بداند براساس آیه شریفه: «وَإِذَا سَأَلَکَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ ۖ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ۖ فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی وَلْیُؤْمِنُوا بِی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ»
و هرگاه بندگان من از تو درباره من بپرسند، بدانند که من به آنان نزدیکم، دعاى دعاکننده را ـ آن گاه که مرا بخواند ـ اجابت مى کنم. پس باید دعوت مرا بپذیرند و به درگاه من دعا کنند و به من ایمان بیاورند که دعایشان را اجابت مى کنم، امید آن که در دعایشان به درگاه خدا راهیاب شوند (بقره/186 ) این دعا اولا باعث می شود انسان به نیاز خودش به خدا فکر کند هم برای بودن و هم برای کمال یافتن و همواره بزرگی خدا در جلوی او جلوه گر است.
5. خوداری از شبهات: افطار با چیزهای شبهه ناک نکند. از خوردن و آشامیدنی شبهه ناک امتناع کند. اگر شک دارد حلال است یا حرام از حلال مشتبه فاصله بگیرد.
در روزه داری عوامانه دوری از شبهات، مقام مهمی است ، و در روزه داری خواص هم اینگونه است که هرجا شک می کند مورد نهی خداست یا نیست از آن فاصله بگیرد. در روزه اخص خواص هم همین گونه است ، شبهه در هر روزه ای به تناسب همان روزه تعریف می شود.
6. کم خوردن : انسان از آنچه که حلال خدا هم هست در وقت افطار زیاد مصرف نکند، یعنی پرخوری نکند. در روایات داریم که خداوند از شکم پر بدش می آید.
در مجالس شیخ طوسی (ره) نقل است از علی بن موسی الرضا(ع) از پدارنش که فرمود: ابلیس نزد همه پیامبران از حضرت آدم علیه السلام تا حضرت مسیح علیه السلام می رفت و به آنها چیزی می گفت و از آنها چیزهایی می پرسید: و بیش از همه انبیا به حضور حضرت یحیی می رفت، روزی حضرت یحیی علیه السلام به ابلیس گفت: من از تو سوالی دارم، ابلیس گفت: تو بزرگوارتر از آن هستی که از من چیزی بخواهی اما حال که می خواهی بپرس هر چه تو اراده کنی من مخالفت نمی کنم، حضرت یحیی پرسید آیا تاکنون شده بر من پیروز شده باشی؟ گفت: نه، اما یک اخلاقی داری که من تعجب می کنم یحیی پرسید: آن چیست؟ گفت تو پرخوری می کنی وقتی افطار می نمایی یک شکم پر غذا میخوری و باعث می شود تو به بعضی عبادتها موفق نشوی و بعضی شبها را به عبادت نگذرانی، حضرت یحیی گفت: با خدای خود عهد می بندم هیچگاه شکم سیر طعام نخورم تا پروردگارم را ملاقات کنم، ابلیس گفت: من هم با خدای خود عهد می کنم که هرگز هیچ مسلمانی را نصیحت نکنم تا اینکه خدای خود را ملاقات کنم سپس خارج شد و دیگر نزد یحیی علیه السلام برنگشت.
7. انسان روزه دار باید بعد از اینکه افطار کرد قلبش مضطرب باشد که آیا واقعا روزه مقبول انجام داده یا نه. یعنی حالتی بین خوف و رجا که از صفات مومنان است. نمی داند که آیا روزه او قبول شد تا از متقین باشد یا روزه او مردود شد تا از محرومین باشد. و همیشه دعا می کند خدایا روزه مرا بپذیر و این حالت باعث می شود که عجب از انسان فاصله بگیرد. چون خوف و رجا انسان را از عجب دور می کند و انسان را آماده می کند برای کمال بیشتر.
 بایگانی اخبار

اخبار مرکز
مقالات و كتابهاي قرآني
نشست ها و همايش ها
مراكز و شخصيت ها
پايگا ه ها و وبلاگها
بين الملل